Η «σιωπηλή επέλαση» της Κίνας στην Αφρική - Από την οικονομική επιρροή στη γεωπολιτική και στρατιωτική ισχύ

Η Κίνα αξιοποιεί τη συμμετοχή της στους BRICS και τις άμεσες επενδύσεις της στην Αφρική ως δύο αλληλοσυμπληρούμενα εργαλεία για την οικοδόμηση μιας ολοένα ισχυρότερης οικονομικής επιρροής, η οποία σταδιακά μετατρέπεται σε διαρκή πολιτική, στρατηγική και αμυντική ισχύ.
Παρότι το Πεκίνο επιμένει ότι οι συνεργασίες του βασίζονται στα κοινά συμφέροντα και στην αρχή της μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών, η γεωπολιτική πραγματικότητα αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα προσεκτική αξιοποίηση της οικονομικής και ήπιας ισχύος με στόχο τη διαμόρφωση ενός στρατηγικού περιβάλλοντος που εξυπηρετεί τις φιλοδοξίες της Κίνας ως μεγάλης δύναμης απέναντι στη δυτική επιρροή.
Η σταδιακή αυτή μετάβαση μπορεί να αναλυθεί μέσα από τέσσερις βασικούς άξονες, σύμφωνα με το Modern Diplomacy.

Η οικονομική και χρηματοπιστωτική επιρροή: Το πρώτο στάδιο της κινεζικής στρατηγικής

Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο οικονομικό πυλώνα των BRICS, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 73% της συνολικής οικονομικής ισχύος του μπλοκ.
Το Πεκίνο αξιοποιεί αυτή την κυριαρχία μέσω εναλλακτικών χρηματοδοτικών μηχανισμών.
Η Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα (NDB), θεσμός των BRICS, χρησιμοποιείται για τη χορήγηση δανείων και τη χρηματοδότηση έργων υποδομής σε αφρικανικές χώρες χωρίς τους αυστηρούς πολιτικούς και διαρθρωτικούς όρους που συνοδεύουν συνήθως τα προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Παράλληλα, μέσω της Πρωτοβουλίας «Ζώνη και Οδός» (Belt and Road Initiative), η Κίνα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε ενεργειακά έργα, λιμάνια και σιδηροδρομικά δίκτυα σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο.
Αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής είναι να έχει εξελιχθεί στον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Αφρικής, δημιουργώντας μια σχέση αλληλεξάρτησης που ενισχύει σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση του Πεκίνου.

Από την οικονομία στην πολιτική επιρροή

Το οικονομικό βάρος της Κίνας μεταφράζεται σταδιακά σε πολιτική και διπλωματική επιρροή.
Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία είναι η διεύρυνση των BRICS.
Το Πεκίνο πρωτοστάτησε στην ένταξη σημαντικών αφρικανικών και αραβικών δυνάμεων, όπως η Αίγυπτος, η Αιθιοπία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν.
Στόχος αυτής της διεύρυνσης είναι η δημιουργία ενός ευρύτερου πολιτικού και διπλωματικού μπλοκ που θα υποστηρίζει τη κινεζική αντίληψη για έναν πολυπολικό κόσμο.
Παράλληλα, η οικονομική εξάρτηση πολλών αφρικανικών κρατών από την Κίνα μεταφράζεται συχνά σε διπλωματική υποστήριξη σε διεθνείς οργανισμούς.
Το Πεκίνο απολαμβάνει ευρεία στήριξη από αφρικανικές χώρες σε ζητήματα όπως η Ταϊβάν, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι εδαφικές διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα.



Η στρατιωτική και αμυντική διάσταση της κινεζικής επέκτασης

Το πιο ευαίσθητο και ταυτόχρονα πιο εμφανές στάδιο της κινεζικής στρατηγικής αφορά την ασφάλεια και τη στρατιωτική παρουσία.
Το Πεκίνο έχει αρχίσει να συνδέει ολοένα περισσότερο τις επενδύσεις του σε λιμενικές υποδομές με ζητήματα ασφάλειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κινεζική στρατιωτική βάση στο Τζιμπουτί, κοντά στο στρατηγικής σημασίας στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η οποία αποτελεί την πρώτη υπερπόντια στρατιωτική βάση της Κίνας.
Παράλληλα, η Κίνα επιχειρεί να προσδώσει και αμυντική διάσταση στις σχέσεις που αναπτύσσει μέσω των BRICS.
Οι κοινές ναυτικές ασκήσεις στα ανοιχτά της Νότιας Αφρικής αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, αν και ορισμένα μέλη, όπως η Ινδία και η Βραζιλία, εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι στη μετατροπή των BRICS σε στρατηγικό ή στρατιωτικό οργανισμό.
Η κινεζική επιρροή δεν περιορίζεται μόνο στις υποδομές και στις επενδύσεις.
Το Πεκίνο επεκτείνει την παρουσία του μέσω της εγκατάστασης δικτύων 5G, κυβερνητικών κέντρων δεδομένων και ψηφιακών υποδομών σε αφρικανικές χώρες, αποκτώντας σημαντικά τεχνολογικά και πληροφοριακά πλεονεκτήματα.
Παράλληλα, η Κίνα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές οπλικών συστημάτων στην Αφρική, ενώ διευρύνει συνεχώς τα προγράμματα εκπαίδευσης Αφρικανών αξιωματικών και τη μεταφορά τεχνολογιών παρακολούθησης και ασφάλειας.

Τα όρια της κινεζικής επιρροής

Παρά την επιτυχία της στρατηγικής της, η Κίνα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια που περιορίζουν την προοπτική απόλυτης κυριαρχίας.
Στο εσωτερικό των BRICS δεν υπάρχει πλήρης συναίνεση ως προς τη μετατροπή του οργανισμού σε γεωπολιτικό ή στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στη Δύση.
Η Ινδία και η Βραζιλία απορρίπτουν την ιδέα στρατιωτικοποίησης ή έντονης πολιτικοποίησης της ατζέντας των BRICS, επιδιώκοντας παράλληλα να διατηρούν ισορροπημένες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ταυτόχρονα, αυξάνονται και οι ανησυχίες στο εσωτερικό της Αφρικής.
Πολιτικοί, ακαδημαϊκοί και αναλυτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο υπερχρέωσης απέναντι στην Κίνα και ζητούν μετάβαση από το μοντέλο εξαγωγής πρώτων υλών σε πραγματική βιομηχανική ανάπτυξη που θα δημιουργεί μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για τις τοπικές οικονομίες.
Η Δύση περιγράφει συχνά αυτή τη στρατηγική ως «διπλωματία της παγίδας χρέους», υποστηρίζοντας ότι ορισμένα κράτη αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα κινεζικά δάνεια, με αποτέλεσμα το Πεκίνο να αποκτά αυξημένο επιχειρησιακό έλεγχο ή ακόμη και μερική ιδιοκτησία κρίσιμων υποδομών.

Οι BRICS ως όχημα της κινεζικής παγκόσμιας στρατηγικής

Για το Πεκίνο, οι BRICS αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο από μια οικονομική συμμαχία.
Η Κίνα επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό της ως ηγέτιδα δύναμη του Παγκόσμιου Νότου και ως υπερασπιστή των συμφερόντων των αναπτυσσόμενων χωρών απέναντι στη δυτική κυριαρχία.
Μέσω της διεύρυνσης του οργανισμού και της προώθησης συναλλαγών σε τοπικά νομίσματα, κυρίως σε γουάν, επιδιώκει να περιορίσει σταδιακά την εξάρτηση από το δολάριο και να μειώσει την αποτελεσματικότητα πιθανών δυτικών κυρώσεων στο μέλλον.
Ταυτόχρονα, οι κινεζικές επενδύσεις επικεντρώνονται σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια και τα κρίσιμα ορυκτά.
Ορυκτά όπως το λίθιο και το κοβάλτιο στο Κονγκό θεωρούνται ζωτικής σημασίας για τις τεχνολογίες του μέλλοντος, τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και τις αμυντικές βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας.

Η οικονομία ως αιχμή του δόρατος της κινεζικής ισχύος

Η κινεζική στρατηγική στην Αφρική βασίζεται στην αρχή ότι η οικονομία προηγείται της γεωπολιτικής επιρροής.
Μέσω επενδύσεων, εμπορίου, χρηματοδότησης και τεχνολογικής συνεργασίας, το Πεκίνο δημιουργεί δίκτυα εξάρτησης και αμοιβαίων συμφερόντων που στη συνέχεια μετατρέπονται σε πολιτική και στρατηγική επιρροή.
Η οικονομική ισχύς λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής που αποσκοπεί στη δημιουργία μόνιμου κινεζικού αποτυπώματος στην Αφρική, υπό την ομπρέλα ισχυρών διεθνών σχημάτων όπως οι BRICS.
Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα επιχειρεί όχι μόνο να διασφαλίσει πρόσβαση σε αγορές, πρώτες ύλες και εμπορικούς δρόμους, αλλά και να διαμορφώσει ένα διεθνές περιβάλλον περισσότερο συμβατό με τις φιλοδοξίες της ως ανερχόμενης παγκόσμιας υπερδύναμης.

www.bankingnews.gr